શ્રાદ્ધ શું છે?
શ્રાદ્ધ એ **પૂર્વજો (પિતૃઓ)**ની આત્માની શાંતિ માટે કરવામાં આવતો ધાર્મિક ક્રમ છે.
માન્યતા છે કે શ્રાદ્ધ કરવાથી પિતૃઓ પ્રસન્ન થાય છે અને પરિવારને આશીર્વાદ મળે છે.
ગુજરાતમાં શ્રાદ્ધનો સમાજમાં અર્થ
- પરિવારની પરંપરા અને સંસ્કાર દર્શાવે છે
- પૂર્વજ પ્રત્યે આદર અને કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત થાય છે
- સમાજમાં તેને ધાર્મિક ફરજ તરીકે જોવામાં આવે છે
- ખાસ કરીને ભાદરવા માસની પિતૃ પક્ષ દરમ્યાન વધારે પ્રમાણમાં કરવામાં આવે છે
ગુજરાતમાં શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?
સામાન્ય રીતે આ રીતે કરવામાં આવે છે:
- તારીખ/તિથિ નક્કી કરવી
- બ્રાહ્મણ અથવા પંડિત બોલાવવો
- પિંડદાન અને તર્પણ
- ભોજન દાન
- દાન-પુણ્ય
ખાસ નોંધ
- ગુજરાતમાં ઘણા પરિવારો સરળ રીતે ઘરે જ શ્રાદ્ધ કરે છે
- કેટલાક લોકો મંદિર કે ગંગાસાગર/નદી કિનારે પણ કરે છે
- આજકાલ ઘણા લોકો દાન અને સેવાને પણ શ્રાદ્ધનો ભાગ માને છે
૧) ઘરે કરવાનું સરળ શ્રાદ્ધ વિધાન
(પરંપરાગત પણ સરળ રીત)
જરૂરી વસ્તુઓ
- પાણી (તામ્ર પાત્ર હોય તો સારું)
- તલ (કાળા તલ)
- ચોખા
- ફૂલ
- દીવો અને અગરબત્તી
- સાદું ભોજન (દાળ-ભાત/રોટલી-શાક)
રીત
- સવારમાં સ્નાન કરીને સ્વચ્છ કપડાં પહેરો
- ઘરમાં પૂર્વજોની યાદમાં દીવો પ્રગટાવો
- તાંબાના પાત્રમાં પાણી, તલ અને ચોખા નાખો
- પૂર્વજનું નામ લઈ કહો:
“અમારા પિતૃઓને આ તર્પણ સ્વીકાર થાય”
- પાણી જમીન પર અથવા તુલસી પાસે અર્પણ કરો
- સાદું ભોજન બનાવી પહેલું ભાગ ભગવાન/પિતૃને અર્પણ કરો
- પછી પરિવાર ભોજન કરે
- શક્ય હોય તો ગરીબ અથવા પ્રાણી (ગાય/કૂતરો/પક્ષી)ને અન્ન આપો
૨) બ્રાહ્મણ વિના શ્રાદ્ધ કેવી રીતે કરવું
(આજકાલ ઘણા લોકો આ રીતે કરે છે)
- શ્રદ્ધા સૌથી મહત્વની છે, બ્રાહ્મણ અનિવાર્ય નથી
- તમે પોતે જ પિતૃનું સ્મરણ કરીને કરી શકો છો
સરળ રીત
- દીવો પ્રગટાવી પૂર્વજની તસવીર સામે બેસો
- મનમાં અથવા બોલીને પૂર્વજનું નામ લો
- પાણી + તલથી તર્પણ આપો
- દાન કરો (અન્ન, કપડા, પુસ્તકો, સેવા)
- “પૂર્વજો ખુશ રહે, અમને આશીર્વાદ આપે” એવી પ્રાર્થના કરો
માન્યતા છે કે ભાવ અને શ્રદ્ધા હોય તો શ્રાદ્ધ પૂર્ણ થાય છે.
૩) પિતૃ પક્ષનું મહત્વ શું છે?
પિતૃ પક્ષ = ભાદરવા માસના ૧૫ દિવસ
મહત્વ
- આ દિવસોમાં પિતૃઓ પૃથ્વી પર આવે છે એવી માન્યતા.
- તેમને યાદ કરીને શ્રાદ્ધ કરવું સૌથી શુભ માનવામાં આવે છે.
- પરિવારના દુઃખ-ક્લેશ ઓછા થાય એવી માન્યતા.
- પૂર્વજ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો સમય.
